Siedem wieków parafii

Opracowanie: Eugeniusz Kurzawa
Historia ogólna Zbąszynia Pogrom Żydów ( Fotografie )
Do końca XV stulecia Okupacja hitlerowska ( 1939 - 1945 )
Czasy nowożytne ( XVI w. - 1793 r. ) Wysadzanie lodu na jeziorze ( 25. 01. 1945 )
Procesy czarownic w Zbąszyniu Siedem wieków parafii
Walka dzieci polskich z pruską szkołą Kasztelania i kasztelanowie
W Powstaniu Wielkopolskim ( 1918 - 1919 ) Lista burmistrzów Zbąszynia
W niepodległej Polsce ( 1920 - 1939 ) Lata od 1970 - 1981
Deportacja żydów ze wschodu 28. 10. 1938 r. - relacja  

Zebranie kilku wieków personalnej historii kościoła rzymskokatolickiego w grodzie nad Obrą i Błędnem.

Najstarsza wzmianka o parafii zbąszyńskiej pochodzi z XIII wieku. Wprawdzie nie ma potwierdzenia na piśmie, iż wówczas stał budynek kościelny, ale logika wskazuje, że jeśli w 1238 r. mówiło się o plebanie, to niemal na pewno musiała istnieć świątynia, gdzie sprawował obrządek. Prawdopodobnie bylo to na zamku.
W późnym średniowieczu oprócz kościoła parafialnego w mieście były jeszcze dwa - św. Mikołaja, którego budowę rozpoczęto w 1444 r. (w tym miejscu inna światynia istnieje do dziś) i św. Krzyża, przy drodze na Strzyżewo (odnotowany w 1498 r., już go nie ma). Można też domniemywać, iż długie wieki funkcjonowała kaplica zamkowa, najstarsze miejsce kultu.

Parafia zbąszyńska, jako jednostka administracji kościelnej zostaje po raz pierwszy wymieniona w 1298 r.
W średniowieczu należaly do niej następujace miejscowości:

  • Rajewo (dziś ul. 17 Stycznia w Zbąszyniu),
  • Nądnia,
  • Lutolek,
  • Strzyżewo,
  • Boruja,
  • Łomnica,
  • Karna,
  • Belęcin,
  • Nowawieś (dziś z dodatkem Zbąska),
  • Kuźnica (też z dodatkiem Zbąska)
  • Przedmieście św. Wojciech.

W XIX w. liczyła 6806 dusz i miała filię w Zakrzewie i Łomnicy oraz w Chobienicach (wcześniej tzw. altarje).
W latach 70. XX w. wyodrebniła się parafia w Łomnicy. W 1990 r. parafa zbąszynska liczyła 10,7 tys. osób.

Prawdopodobnie od XIII lub XIV wieku istniała również parafia w Przyprostyni, do której należały:

  • Perzyny,
  • Chrośnica,
  • Zakrzewo
  • Zakrzewko,
  • Godziszewo,
  • Wojciechowo,
  • Chobienice.

W 1515 r. nastapiło połączenie parafii zbąszyńskiej i przyprostynskej (a raczej włączenie tej drugiej), zaś kościół w mieście został podniesiony do godności kolegiaty. Po 1640 r. wymienia się duży dekanat zbąszyński ł (aż 33.890 dusz w 1873 r.), z którego w 1979 r. wyodrębniono dekanat wolsztyński.
Pierwszym historycznie odnotowanym proboszczem był "pleban Maciej"; poświadczyl on w 1238 r. nadania kantora kościoła gnieźnieńskiego Sędziwoja Jeleńczyka dla klasztoru w Obrze.

Spis proboszczów

  1. Maciej (1238)
  2. Szymon (1303-29)
  3. Abraham (1407)
  4. Dobrogost (1417)
  5. Mikołaj (1435 - na husytyzm, 1439 - powrót do katolicyzmu)
  6. Paweł (1449)
  7. Marcin (1450)
  8. Dobrogost (1451)
  9. Mikołaj (1453)
  10. Jan Konotopski z Obornik (1458-80)
  11. Stanisław Berlin (?)(1467)
  12. Mikolaj Wyszota (1480-98)
  13. Piotr Niemierzycki (1498-99; odszedl do Przyprostyni)
  14. Świetosław (1499)
  15. Mikołaj Łowiacki (1500-1514; przyszedł z Przyprostyni)
  16. Kleofas z Grodziska (1514-28)
  17. Szymon (1521; dziekan kolegiaty)
  18. Grzegorz z Grodziska (1528-30)
  19. Jan Zbąski (1530; kanonik poznański)
  20. Jan z Sierakowa (1530)
  21. Piotr Rumiejewski (1533-45)
  22. Andrzej z Naramowic (1534)
  23. Piotr Szramowski ze Skalmierza (1545-50)
  24. Stanisław z Przybysławia - Przybysławek (1550-58)
  25. Jan Ziółecki (1559-64; kanonik pultuski)
  26. Maciej (1564)
  27. Franciszek Marchewka z Buku (1569-86)
  28. Jan Krakier z Poznania (1586-89)
  29. Szymon Krakier (1589-93)
  1. Marcin Bukowski z Buku (1593)
  2. Szymon Krakier (1603-13)
  3. Krzysztof Barski (1621)
  4. Stanisław z Buku (1631)
  5. Piotr Świętosławicz (1634)
  6. Stanisław Woniecki (1637)
  7. Piotr Ciświcki (1640)
  8. Jerzy Gowarzewski (1655)
  9. Jan Stecewicz (1657)
  10. Paweł Opolewicz (1683)
  11. Kazmierz Brodowski (1693)
  12. Walenty Czapski (1727)
  13. Wawrzyniec Gladyszewicz (1734-58)
  14. Stanisław Garczyński (1759-81; kanonik)
  15. Seweryn Szeliski (1783; kanonik)
  16. Antoni Jankowski (1822)
  17. Gerard Łempicki (1826)
  18. Jan Jabczyński (1829)
  19. Wojciech Pietraszewski (1834-65; kapelan wojskowy)
  20. Juliusz Roehr (1865-89; rektor seminarium w Paradyżu)
  21. Teodor Klopsch (?; profesor seminarium duchownego)
  22. Józef Sobeski (1890-1903)
  23. Albert Beyer (1903-25)
  24. Leon Płotka (1925-36)
  25. Jan Ściesiński (1936-61; kanonik)
  26. Mieczysław Pohl (1961-94)
  27. Zbigniew Zieliński (1994; kanonik)

*Odtworzony na podstawie różnych źródeł, niepełny spis proboszczów zbąszyńskich wyznania rzymskokatolickiego.
Rok w nawiasie oznacza zwykle datę wzmianki o danej postaci w dokumentach, a nie okres sprawowania rządów.
Oczywiście informacje powyższe mogą być niepełne. W związku z czym wszelkie uwagi i uzupelnienia są wielce pożądane.
opr. E.K.

 

strona główna
powrót